Arvindus

Vragen

Wat is de betekenis van het Duitse woord 'Fummer'?

  • Titel: Vragen, Wat is de betekenis van het Duitse woord 'Fummer'?
  • Auteur: Arvindus.
  • Uitgever: Arvindus.
  • Auteursrecht: Arvindus, 2024, alle rechten voorbehouden.
  • Index: 202405061.
  • Editie: html, derde editie.

Vraag

Ik ben op zoek naar de betekenis van het Duitse woord 'Fummer'. Het staat reeds in 1825 op een minuutplan van het kadaster. Enig idee waar ik zoeken moet?

Antwoord

Ik heb begrepen dat u woonachtig bent in het Nederlandse Sittard, dat grenst aan het Duitse Selfkant, alwaar een straat gevonden wordt met de naam 'In der Fummer'.1 'Fummer' lijkt daarbij een unieke naamgeving te zijn in het geheel van zowel Duitsland als Nederland.2 'Fummer' is ook niet als woord in gebruik in het Duits en het Nederlands, ook niet in een aannemelijke aanleidende of afgeleide vorm.3, 4

Mogelijk is het woord 'Fummer' ontstaan toen een lange 's' [geschreven als 'ſ'] in het oudere Duitse woord voor 'zomer', 'summer' [tegenwoordig: 'Sommer'], werd gelezen als een 'f'.5, 6 'In der Fummer' zou in dat geval oorspronkelijk 'in de zomer' betekenen.

Een andere mogelijkheid is dat 'Fummer' een Duitse verbastering is van het Franse woord voor mest en drek, 'fumier'.7 'In der Fummer' zou dan de betekenis dragen van 'in de drek'. En inderdaad kent het Duits een uitdrukking als 'In der Scheiße', letterlijk 'In de stront' en figuurlijk 'In de problemen' betekenend.

Bovenstaande theorie wordt ondersteund met het gegeven dat een nabije straat de naam draagt van 'Rosenweg' [Nederlands: 'Rozenweg'],8 immers wie aan rozen denkt die denkt aan de mest die ze behoeven.9 En niet voor niets heeft de gemeente Selfkant, in navolging van de plaats Millen die onder die gemeente valt, rozen in haar wapenschild.10

Het Franse 'fumier' nu wordt geacht afkomstig te zijn van het Latijnse 'fimum', dat een zelfde betekenis draagt.11, 12 De wortel 'fum' komt zowel in het Latijn als het Frans veel voor in woorden die betrekking hebben op rook en geur, zowel onaangenaam als aangenaam, en kent bijvoorbeeld ook een afleiding in het Engelse 'fume'.13, 14, 15 En in die zin zou 'In der Fummer' ook 'in de nevel' kunnen betekenen.

De naam van een andere nabije straat nu betreft 'Im Blumental' [Nederlands: 'In het boemendal']16 en samen met de beschouwing op de nadruk op rozen in Selfkant is het dan ook niet onredelijk om te veronderstellen dat 'Fummer' in de desbetreffende straatnaam verwijst naar een bloemengeur, een parfum, 'In der Fummer' dan de betekenis gevend van 'in de bloemengeur'.

In het bijzonder zou 'Fummer' in de voorgenoemde straatnaam dan kunnen verwijzen naar de algemeen voorkomende plant duivenkervel. Deze plant wordt in het Nederlands ook wel 'aardrook' genoemd en in het Duits 'Erdrauch' en draagt de Latijnse geslachtsnaam 'Fumaria'.17, 18 'In der Fummer' zou dan de betekenis dragen van 'in de duivenkervel'.

Interessant is dat in het Duits duivenkervel ook de naam 'Feldraute' [Nederlands: 'veldruit'] kent.19 Dat is interessant omdat het Duitse 'Raute' een algemene naamgeving is voor de plant wijnruit [meer specifiek in het Duits: 'Weinraute'].20 Deze wijnruit werd door de Romeinen gebruikt als smaakgever aan bepaalde wijnen, maar wijnen werden ook smaak gegeven door ze in een speciale ruimte te roken, en deze ruimte droeg de Latijnse naam 'fūmārium'.21, 22 Deze gedachtenlijn leidt er dan toe 'In der Fummer' op te vatten in de betekenis van 'in het fumarium', alwaar dan wellicht dranken met het roken van duivenkervel op smaak gebracht werden.

Dus als er in oude tijden op de desbetreffende locatie dranken werden gerookt dan kan 'In der Fummer' de betekenis dragen van 'in het fumarium'. Als daar echter nooit dergelijke activiteiten plaatsvonden maar de plant duivenkervel, Fumaria, wel welig tierde dan kan de straatnaam de betekenis dragen van 'in de duivenkervel'. En als het niet specifiek deze duivenkervel was die daar groeide maar een willekeur aan geurige bloemen dan kan de straatnaam nog altijd de betekenis dragen van 'in de bloemengeur'. En zelfs als geen van voorgenoemde het geval was dan zou de straatnaam desnoods 'in de zomer' kunnen betekenen. En wie weet groeiden er op de desbetreffende locatie 's zomers geurige Fumaria-bloemen die werden gebruikt voor het op smaak brengen van drank in een fumarium. Minder florisant is dan de gedachte dat de straatnaam gewoon verwijst naar een nevelachtige of zelfs drekkige plek. Maar in dat laatste geval kan 'In der Fummer' wel voedend zijn voor de rozenbloei van Selfkant.

Noten
  1. Google Earth Pro, versie 7.3.6.9796 (64-bit), donderdag 22 februari 2024, Google LLC, 2024.
  2. Ibidem.
  3. Der Digitale Grimm, (version 12-04), Zweitausandeins, Frankfurt am Main, 2004.
  4. Van Dale Groot Woordenboek Hedendaags Nederlands, zoeksoftware, versie 2.0, Van Dale Lexicografie bv, Utrecht / Antwerpen, 2002.
  5. Van Dale Groot Woordenboek Duits-Nederlands, zoeksoftware, versie 2.0, Van Dale Lexicografie bv, Utrecht / Antwerpen, 2002, Sommer.
  6. Ludwig Uhland, Alte hoch- und niederdeutsche Volkslieder, mit Abhandlung und Anmerkungen, Erster Band, Liedersammlung, in fünf Büchern, Erste Abteilung, J. G. Cotta'sche Verlag, 1844, p. 31, et al.
  7. Van Dale Groot Woordenboek Frans-Nederlands, zoeksoftware, versie 2.0, Van Dale Lexicografie bv, Utrecht / Antwerpen, 2002, fumier.
  8. Nota 1.
  9. George C. Thomas, The Practical Book of Outdoor Rose Growing for the Home Garden, J. B. Lippincott Company, Philadephia / London, 1915, p. 88, 89.
  10. Rolf Nagel, Rheinisches Wappenbuch, die Wappen der Gemeinden, Städte und Kreise im Gebiet des Landschaftsverbandes Rheinland, Rheinland-Verlag GmbH, Köln, 1986, p. 180.
  11. A. Brachet, An Etymological Dictionary of the French Language, G.W. Kitchin (vertaler), The Clarendon Press, Oxford, 1882, p. 175.
  12. Oxford Latin Dictionary, Oxford University Press, London, 1968, p. 702.
  13. Van Dale Groot Woordenboek Frans-Nederlands.
  14. Oxford Latin Dictionary.
  15. Oxford English Dictionary, Second Edition on CD-ROM (v. 4.0), Oxford University Press, 2009, fume, n.
  16. Nota 1.
  17. Carl Hoffmann, Onze flora, Beschrijving van de familiën, voornaamste geslachten en soorten der in Nederland in het wild groeiende, verwilderde, verbouwde en aangeplante gewassen, alsmede van eenige fraaie en nuttige Midden-Europeesche planten, W. J. Thieme & Cie., 1900, p. 7.
  18. Van Dale Groot Woordenboek Nederlands-Duits, zoeksoftware, versie 2.0, Van Dale Lexicografie bv, Utrecht / Antwerpen, 2002, duivenkervel.
  19. Ibidem.
  20. Van Dale Groot Woordenboek Duits-Nederlands, Raute.
  21. Alfred C. Andrews, 'The Use of Rue as a Spice By the Greeks and Romans' in: The Classical Journal, Vol. 43, No. 6, The Johns Hopkins University Press, March 1948, p. 371.
  22. Oxford Latin Dictionary, p. 745.
Bibliografie
  • Alfred C. Andrews, 'The Use of Rue as a Spice By the Greeks and Romans' in: The Classical Journal, Vol. 43, No. 6, The Johns Hopkins University Press, March 1948.
  • A. Brachet, An Etymological Dictionary of the French Language, G. W. Kitchin (vertaler), The Clarendon Press, Oxford, 1882, p. 175.
  • Carl Hoffmann, Onze flora, Beschrijving van de familiën, voornaamste geslachten en soorten der in Nederland in het wild groeiende, verwilderde, verbouwde en aangeplante gewassen, alsmede van eenige fraaie en nuttige Midden-Europeesche planten, W. J. Thieme & Cie., 1900.
  • Rolf Nagel, Rheinisches Wappenbuch, die Wappen der Gemeinden, Städte und Kreise im Gebiet des Landschaftsverbandes Rheinland, Rheinland-Verlag GmbH, Köln, 1986.
  • George C. Thomas, The Practical Book of Outdoor Rose Growing for the Home Garden, J. B. Lippincott Company, Philadephia / London, 1915.
  • Ludwig Uhland, Alte hoch- und niederdeutsche Volkslieder, met Abhandlung und Anmerkungen. Erster Band, Liedersammlung, in fünf Büchern, Erste Abteilung, J. G. Cotta'sche Verlag, 1844.
  • Der Digitale Grimm, (version 12-04), Zweitausandeins, Frankfurt am Main, 2004.
  • Google Earth Pro, versie 7.3.6.9796 (64-bit), donderdag 22 februari 2024, Google LLC, 2024.
  • Oxford English Dictionary, Second Edition on CD-ROM (v. 4.0), Oxford University Press, 2009.
  • Oxford Latin Dictionary, Oxford University Press, London, 1968.
  • Van Dale Groot Woordenboek Duits-Nederlands, zoeksoftware, versie 2.0, Van Dale Lexicografie bv, Utrecht / Antwerpen, 2002.
  • Van Dale Groot Woordenboek Hedendaags Nederlands, zoeksoftware, versie 2.0, Van Dale Lexicografie bv, Utrecht / Antwerpen, 2002.
  • Van Dale Groot Woordenboek Nederlands-Duits, zoeksoftware, versie 2.0, Van Dale Lexicografie bv, Utrecht / Antwerpen, 2002.