'Actinische keratose' is een medische term die is afgeleid van de Griekse woorden 'aktis' en 'keras', betekenend 'straal' en 'hoorn', en actinische keratose (of 'AK') betreft dan ook een verhoorning van de huid die geacht wordt te ontstaan door schade aangebracht door UV-straling, wat een reden is waarom ook de term 'zonnekeratose' wordt toegepast.1, 2, 3, 4
Het voorkomen van actinische keratosen kan sterk variëren. Derdegraads actinische keratosen kunnen centimeters groot zijn met dikke verhoorning, hyperpigmentatie en ontsteking, terwijl eerstegraads actinische keratosen kleiner dan een millimeter kunnen zijn en met een dunne, huidkleurige verhoorning soms nauwelijks zichtbaar zijn. In dat laatste geval zijn ze slechts waar te nemen als doffe en voelbaar als ruwe plekjes. Actinische keratosen kunnen solitair voorkomen, maar vaak is er sprake van meerdere actinische keratosen (een onderscheid dat hier aangeduid zal worden als 'plek' versus 'veld').5, 6
Ofschoon het weinig voorkomt, hebben actinische keratosen de potentie om in latere stadia over te gaan in niet-melanome huidkankers.7, 8 Behandeling is bij lagegraads, solitaire actinische keratosen niet noodzakelijk maar met het toenemen van de ontwikkelingsgraad en de aantallen neemt ook de aanbeveling van behandeling toe.9
Actinische keratosen komen vaak voor. Hoe lichter het huidtype, hoe gevorderder de leeftijd en hoe langer de blootstelling aan de zon, hoe groter de kans op ontwikkeling van actinische keratosen wordt. Een overgrote meerderheid van ouderen met een licht huidtype krijgt met actinische keratosen te maken.10, 11, , 12
Er is een ruim aantal behandelingen mogelijk. Cryotherapie bijvoorbeeld is populair bij artsen en geschikt voor plekbehandeling. Er wordt dan vloeibaar stikstof op de plek gespoten waardoor de actinische keratose bevriest. Er ontstaat mogelijk een blaar die indroogt, en bij het afvallen van de korst hebben gezonde cellen de plaats van de beschadigde cellen ingenomen. Voordelen van cryotherapie zijn dat het goedkoop en snel is. Verdovingen zijn ook niet nodig. Nadelig is echter dat ook gezond weefsel wordt bevroren. Daarbij vraagt de behandeling om enige expertise: als er te kort wordt bevroren dan kan de actinische keratose terugkomen, maar wordt er te lang bevroren dan kan er een litteken ontstaan. Cryotherapie is niet geschikt voor veldbehandeling.13, 14
Lasertherapie kan ook ingezet worden voor plekbehandeling. Hierbij wordt de actinische keratose na plaatselijke verdoving als het ware verdampt met een CO2-laser. Het voordeel van lasertherapie ten aanzien van cryotherapie is dat er minder risico is op littekenvorming. De behandelende kliniek moet wel investeren in apparatuur en vaardigheid. En ook wordt bij lasertherapie gezond omliggend weefsel mee behandeld.15, 16
Curettage en elektrocoagulatie kan worden ingezet als de actinische keratose hogegraads en dik is. Hier wordt na verdoving de actinische keratose met een scherpe lepel verwijderd waarna weefsel wordt weg- en dichtgeschroeid. Deze behandeling heeft een groter risico op het nalaten van littekens en is minder geschikt voor lagegraads actinische keratosen en evident niet geschikt voor veldbehandeling. Ook bij deze behandeling wordt gezond weefsel mee behandeld.17, 18
Voor veldbehandeling is 5-fluorouracil-crème populair bij artsen, en deze kan ook worden ingezet voor plekbehandeling. Deze '5FU' crème is in Nederland op de markt als 'Efudix'. De behandeling is eigenlijk een chemotherapie op de huid die de celgroei van beschadigde cellen afremt waardoor ze afsterven. Voordelen zijn dat de crème goedkoop is en alleen beschadigde cellen aanpakt. Ook worden nog niet zichtbare beschadigde plekken aangepakt. Nadelig is de duur van de therapie. Waar in de Angelsaksische landen nog veelal een behandelduur van twee weken wordt aangehouden daar is in Nederland vier weken de standaard, en dit is exclusief de genezingsduur na de behandeling. Bovendien kunnen huidreacties aanzienlijk zijn met ontstekingen en wond- en korstvormingen. Daarnaast kan 5FU systemisch worden opgenomen waardoor mogelijk klachten kunnen ontstaan die vergelijkbaar zijn met die bij systemische chemotherapie.19, 20, 21, 22
Bij een relatief nieuwe therapie wordt 5-fluorouracil gemengd met calcipotriol, een middel dat normaal gesproken wordt ingezet bij psoriasis. De behandelingsduur wordt bij deze therapie verkort tot zo'n vier dagen, waarbij er een sterke immuunreactie wordt opgeroepen om selectief de beschadigde cellen te verwijderen. Ook de systemische opname van stoffen wordt hiermee natuurlijk flink verminderd. Een nadeel is dat deze therapie nog niet is goedgekeurd door de medische autoriteiten. In de Angelsaksische landen wordt de therapie niettemin al volop toegepast door artsen, en hier en daar zijn er ook al artsen in België en Nederland die de therapie toepassen.23
Imiquimod-crème, in Nederland op de markt als 'Aldara', wordt ook toegepast bij actinische keratosen. Ook deze therapie werkt selectief op de beschadigde cellen middels het activeren van het immuunsysteem. Nadelen zijn dat ook deze crème wekenlang gesmeerd moet worden en dat de behandeling daarbij gepaard kan gaan met bijwerkingen zoals huidreacties, maar soms ook met systemische reacties met griepachtige verschijnselen.24, 25
Fotodynamische therapie (PDT) werkt ook selectief op, zowel zichtbare als onzichtbare, beschadigde plekken. Er wordt een crème met het lichtgevoelige aminolevulinezuur ('ALA-PDT') of methylaminolevulinaat ('MAL-PDT') aangebracht op het te behandelen veld of de te behandelen plek. Die laatstgenoemde stof is op de Nederlandse mark beschikbaar als 'Metvix'. Beschadigde cellen nemen de voorgenoemde stof gemakkelijk op, en wanneer die stof door licht van een bepaalde frequentie geactiveerd wordt dan worden de beschadigde cellen vernietigd.
Bij PDT wordt onderscheid gemaakt tussen conventionele of roodlicht-PDT en daglicht-PDT. Bij roodlicht-PDT wordt de crème na het aanbrengen afgesloten en drie tot vier uur de tijd gegeven om in te trekken, waarna er rood licht op de te behandelende huid wordt gericht. En bij daglicht-PDT wordt na het aanbrengen en laten intrekken van een zonnebrandcrème de MAL-crème aangebracht, waarna binnen dertig minuten de huid zo'n twee uur wordt blootgesteld aan daglicht of licht van een daglichtlamp.
De resultaten van roodlicht-PDT en daglicht-PDT zijn vergelijkbaar bij milde actinische keratosen, maar bij actinische keratosen van hogere graad wordt roodlicht-PDT aangeraden. Roodlicht-PDT wordt doorgaans als pijnlijker ervaren dan daglicht-PDT dat vrijwel pijnloos is. Bij beide therapieën kunnen zich huidreacties voordoen. Het voordeel van PDT is de korte behandelingsduur, en daglicht-PDT kan zelfs thuis gedaan worden. Nadeel is de hoge prijs van MAL-crème en de benodigde investering in roodlicht- en eventueel daglichtlampen.26, 27, 28, 29, 30
Australische veeboeren merkten op dat het aanbrengen van pulver van de vruchten van duivelsappel, een plant in de nachtschadefamilie waartoe ook de aubergine behoort, kon zorgen voor regressie van oogkanker bij hun dieren. Dr. Bill Elliot Cham heeft hier onderzoek naar gedaan en de werkzame stof, BEC, die ook wordt gevonden in aubergines en bestaat uit solasodine-glycosiden, geïsoleerd en verwerkt in een medische zalf, Curaderm BEC5, die bij aanbrenging beschadigde cellen vernietigt. Diverse klinische onderzoeken hebben deze werkzaamheid bewezen en daarnaast zijn er veel getuigenissen van gebruikers die deze werkzaamheid bevestigen. Curaderm kan succesvol worden ingezet bij huidkanker en actinische keratose.31, 32
BEC ruimt beschadigde cellen op via het heractiveren van hun geprogrammeerde celdood (apoptose) die bij deze cellen verstoord is geraakt (of in grotere doses eventueel via oncose of celzwelling). Hierbij gaat BEC alleen interactie aan met beschadigde cellen, en gezonde cellen blijven dus ongemoeid.33, 34
Volgens de uitgebrachte richtlijnen kan Curaderm worden toegepast bij niet-melanome huidkankers en bij actinische keratosen. Bij huidkankers wordt de crème aangebracht en afgedekt met occlusieve tape om uitdroging te voorkomen. Bij het opruimen van de beschadigde cellen zal dan een wond ontstaan die vanzelf geneest wanneer alle beschadigde cellen zijn verwijderd. Bij deze behandeling moet de crème worden aangebracht totdat de ontstane wond dicht is.35, 36
In het geval van actinische keratose kan afhankelijk van de graad een kuur van tweeënzeventig uur volstaan, waarbij minstens iedere twaalf uur Curaderm opnieuw wordt aangebracht. Oudere richtlijnen schrijven het gebruik van occlusieve tape daarbij ook voor, maar volgens nieuwere richtlijnen is dit overdag niet nodig. En voor de behandeling van zowel huidkanker als actinische keratose geldt dat het vaker aanbrengen van de crème het genezingsproces versnelt.37, 38, 39
Het gebruik van Curaderm BEC5 bij actinische keratose biedt diverse voordelen ten aanzien van de eerder genoemde behandelingen. Cryo-, laser- en curettagetherapieën bijvoorbeeld duren weliswaar slechts momenten maar sparen de gezonde huid niet. Curaderm daarentegen werkt selectief in op beschadigde cellen.
De genoemde chemische crèmes werken ook selectief, maar deze therapieën duren weken waardoor hun chemische bestanddelen ook systemisch kunnen worden opgenomen. BEC in Curaderm is echter een natuurproduct geëxtraheerd uit aubergines en wordt bovendien niet systemisch opgenomen. Daarbij is de dosis BEC in Curaderm systemisch volledig veilig gebleken en is de behandeling van actinische keratose met een maximaal geïndiceerde behandelduur van drie dagen en nachten kort.40, 41
Nu kan het tegengeworpen worden dat de chemische crèmes beter geschikt zijn voor veldbehandeling en daarmee ook onzichtbare beschadigde plekken aanpakken. Echter ook Curaderm pakt onzichtbare beschadigde plekken aan indien aangebracht en het middel is klinisch succesvol getest bij (kleinere) veldgerichte behandelingen.42
PDT wordt weliswaar ook als veldbehandeling toegepast, maar de MAL-crème is duur, en alle genoemde veldgerichte therapieën kunnen aanzienlijke bijwerkingen op de gezonde huid geven. Ook Curaderm kan bijwerkingen op de gezonde huid geven vanwege de hulpstoffen, salicylzuur en ureum, die zijn bijgevoegd om de hoornlaag af te breken, maar deze stoffen zitten ook in veel huidverzorgingsproducten, en de werkzame stof BEC zelf geeft geen bijwerkingen op de gezonde huid en kan verwerkt worden in crèmes zonder voorgenoemde hulpstoffen, zoals bijvoorbeeld in de zonnebrandcrème Curasol. In dat geval kan BEC dagelijks preventief werken met het verwijderen van niet zichtbare beschadigde cellen. Hierbij kunnen er toch rode plekjes ontstaan, maar dit indiceert dan de werking van BEC op beschadigde cellen, en door die plekjes dan een of twee dagen te behandelen met Curaderm wordt het eliminatieproces versneld.43, 44
Een ander belangrijk voordeel van Curaderm ten aanzien van de andere genoemde therapieën is dat Curaderm zonder recept verkrijgbaar is. Dit geeft de patiënt regie over zijn eigen behandeling. Als de actinische keratosen lagegraads en klein in omvang of aantal zijn dan kan een arts besluiten dat behandeling niet nodig is en de patiënt de reguliere therapieën ontzeggen. Met Curaderm heeft de patiënt altijd een behandelingsmogelijkheid voorhanden.
Actinische keratose komt bij mensen met een licht huidtype vaak voor. Er zijn veel verschillende behandelingen voor mogelijk. Echter deze behandelingen sparen de gezonde huid niet, geven risico's op littekens, zijn chemisch van aard, duren lang en / of kunnen veel bijwerkingen geven, ook op de gezonde huid en / of systemisch. Bovendien zijn al deze behandelingen alleen toegankelijk op artsenvoorschrift. Curaderm biedt dan een laagdrempelige, natuurlijke, selectieve en relatief snelle behandeling met weinig risico's op bijwerkingen en littekenvorming. Alle artsen en patiënten die te maken krijgen met actinische keratose zouden daarom bekend moeten zijn met Curaderm. Moge deze publicatie daar dan aan bijdragen.